शान्तिदुतका रुपमा शिक्षक

शान्तिदुतका रुपमा शिक्षक समाजमा शान्ति प्रवर्द्धन गरी मानव समाजलाई स‌रक्षित र सम्मानजनक जीवन यापन गर्न सक्षम तुल्याउनमा शिक्षकको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । शान्ति प्रवर्द्धन गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी र निर्दोष माध्यम शिक्षा नै हो । त्यसैले शिक्षक शान्तिका दूत पनि हुन् । डेभिड आर. कोनराड (सन् १९८९) भन्छन्— ।वास्तवमा शान्ति शिक्षा शिक्षकका लागि थप जिम्मेवारी होइन, बरु उनीहरूका लागि सुनौलो अवसर हो ।’ शिक्षण एउटा गर्विलो पेशा हो, जसले समाजमा शान्ति र प्रेमको महत्व बुझाउँछ र तिनको भरणपोषण गर्छ । उसले असल शिक्षाको हतियारद्वारा विश्वका डरलाग्दा आणविक, जैविक र रासायनिक हतियारहरूलाई बिस्तारै उन्मूलन गराउन सक्छ । यसका साथै शिक्षकले अशान्तिको कारक तŒवलाई जरैदेखि उखेलेर फ्याँक्न, शान्तिका तŒवलाई मलजल गर्न, अहिंसालाई बढाउन र पीडितको घाउमा मलम लगाउन सहयोग गर्छ । शिक्षकले विद्यार्थीको खुशी र शान्तिमाआफ्नो सफलता देख्छ । हँसिलो शिक्षक नै शान्ति शिक्षक ।शान्तिका पहिलाो रूप मुस्कान हो।’ 

मदर टेरेसाको यो भनाइलाइ े आत्मसात गर्ने हो भने कक्षाकोठा होस् वा घर— शिक्षकले आफूलाई खुशी र हँसिलो रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने हुन्छ । हँसिलो व्यक्तिलाई स्वभावतः धेरैले मन पराउँछन् । एउटा शिक्षक हँसिलो मुहार लिएर विद्यालय या कक्षाकोठामा प्रवेश गर्दा विद्यालय र कक्षाकोठामा उपस्थित सबैमा सकारात्मक ऊर्जा फैलन्छ । हँसिलो शिक्षकले विद्यार्थीको पीर–व्यथा भुलाएर उसलाई सक्रिय रूपमा सिक्न सक्ने बनाउँछ । यसले शिक्षक र विद्यार्थी दुवैलाई स्वस्थ,आनन्दित र उत्साहित बनाउँछ । हमेशा खुशी रहनका लागि शिक्षकले आफूलाई तनावबाट मुक्त राख्न आफ्ना रिस र आवेगलाई व्यवस्थापन गर्ने सीप सिक्नुपर्छ । आत्मसंयम,सन्तुलित विचार, स्वस्थ खानपान, नियमित व्यायाम र अध्ययन तथा दीर्घकालीन लक्ष्य भएको शिक्षक हमेशा खुशी,हँसिलो र तेजिलो रहन सक्छ । त्यस्तो शिक्षक नै असल र सफल बन्छ । अशान्ति निरोधकका रूपमा शिक्षक जातीय, क्षेत्रीय, लैङ्गिक भेदभाव; स्रोतसाधनको असमान वितरण; बलियाले कमजोरलाई थिचोमिचो गर्ने कुसंस्कार; हातहतियारको गैरकानुनी प्रयोग,धर्म र राजनीतिको आडमा गलत कार्यलाई ढाकछोप गर्ने जस्ता व्यवहार र प्रवृत्ति नै समाजमा शान्ति सुरक्षाका प्रमुख चुनौती हुन् । सभ्य समाज निमाणका निम्ति शिक्षार्ल यस्ता च े ना ु तीका ै सामना गन े सक्षम नागरिक तयार्र पार्ने मुख्य भूमिका खेल्छ । यस्ता चुनौतीको पहिचान र तिनको निवारणमा शिक्षकले नेतृत्वदायी भूमिका खेल्न सक्छन् ।
लेखक राजकुमार ढुङ्गाना   https://unrcpd.org/peace-and-disarmament-education/शान्ति र निरस्त्रीकरणशिक्षा